KONSEKWENCJE NIELECZONYCH ZAPARĆ

Zaparcie to dość częsty problem – może dotyczyć nawet 30% pacjentów, częstszy jest wśród kobiet i osób po 60. roku życia [1]. Nie stanowi choroby samej w sobie, ale jest objawem zaburzeń funkcji przewodu pokarmowego [2].
Zgodnie z definicją zaparcie rozpoznaje się, jeśli pacjent oddaje stolec rzadziej niż trzy razy w tygodniu lub jeśli defekacji towarzyszą takie objawy jak wzmożone parcie, twardy stolec, uczucie niepełnego wypróżnienia oraz zablokowania odbytu, a także potrzeba ręcznej manipulacji [1]. Poza sporym dyskomfortem, może nieść ze sobą również poważne konsekwencje zdrowotne, dlatego zawsze powinno być odpowiednio rozpoznane i leczone.

Zaparcia można podzielić na dwie podgrupy:

 Zaparcia idiopatyczne związane z zaburzeniami czynności jelita grubego lub/i zaburzeniami funkcji odbytniczych
 Zaparcia wtórne związane z przyczyną organiczną, zaburzeniami metabolicznymi, neurologicznymi lub wpływem stosowanych leków [3].

Do czynników sprzyjających pojawieniu się zaparcia czynnościowego zaliczamy [2,4]:

 uwarunkowania genetyczne
 płeć żeńską
 wiek powyżej 65 lat
 dietę ubogą w błonnik
 spożywanie zbyt małej ilości płynów
 nieregularne odżywianie
 opóźnianie defekacji
 niezdrową dietę (bogata w niezdrowe tłuszcze, węglowodany proste)
 ograniczenie aktywności fizycznej
 zaburzenia psychiczne (lęk)
 stosowanie niektórych leków

Wiele z tych czynników sprawia, że w czasie lata częściej spotykamy w aptece pacjentów z tym problemem. Wakacyjne wyjazdy mogą wiązać się z niezdrową dietą, nieregularnym odżywianiem, brakiem możliwości skorzystania z toalety dokładnie wtedy, kiedy jest potrzeba, co w efekcie doprowadza do pojawienia się problemu.

Uciążliwe objawy towarzyszące zaparciom

Zaparcie to przede wszystkim dyskomfort dla pacjenta, ale to również ryzyko rozwoju uciążliwych objawów i poważnych konsekwencji zdrowotnych w przyszłości. Szczególnie jeśli problem często nawraca, nie jest zdiagnozowany lub leczony nieprawidłowo. Do podstawowych objawów klinicznych towarzyszących przewlekłym zaparciom zaliczamy [4,5]:

 bóle brzucha
 wzdęcia
 odbijanie
 nudności
 brak apetytu
 wymioty
 uczucie niepokoju
 bezsenność

Poważne konsekwencje zdrowotne

Jednak nawracające i przede wszystkim nieleczone zaparcia to również poważne ryzyko zdrowotne dla pacjenta. Zalegające w końcowym odcinku jelita grubego masy kałowe mogą wyrządzić sporo szkód. W konsekwencji mogą pojawić się stany zapalne i poranienia okolic odbytu, zaburzenia napięcia ściany odbytnicy i jej atonia (to powoduje paradoksalne nietrzymanie i popuszczanie kału) oraz guzki krwawnicze. Stan taki w konsekwencji może również prowadzić do zaczopowanie jelita, powstawania uchyłków, krwawień, niedrożności oraz patologicznej zmiany składu flory bateryjnej [4,5].
Nawracające zaparcia, to również problem psychologiczny, który powoduje wtórne narastanie problemów z wypróżnieniem (szczególnie zaznaczone jest to w populacji dzieci). Niemiłe doświadczenia, trudność, a przede wszystkim ból podczas defekacji powodują celowe wstrzymywanie i rezygnację z wypróżnienia. Z tego powodu należy działać nawet w przypadku sporadycznego pojawiania się problemu, pozwoli to uniknąć przykrych i niebezpiecznych konsekwencji [4,5].

Odpowiednie postępowanie

Zgodnie z literaturą naukową leczenie zaparć w pierwszej kolejności powinno opierać się na modyfikacjach w stylu życia, polegających przede wszystkim na odpowiednich zmianach dietetycznych (uwzględnienie produktów bogatych w błonnik, wykluczenie pokarmów zapierających, odpowiednie nawodnienie) i zwiększeniu aktywności fizycznej [4].
Jednak zanim wdrożymy dietę bogatą w błonnik należy pozbyć się z jelita aktualnie zalegających mas kałowych, a dopiero potem zapobiegać kolejnym epizodom.

Doraźna pomoc w problemach

Lekiem, który możemy zaproponować pacjentowi jest bisacodyl (Dulcobis). To substancja czynna, której mechanizm działania polega na drażnieniu splotów nerwowych w jelicie cienkim a tym samym stymulowaniu jego skurczów. Bisacodyl przyspiesza perystaltykę, wstrzymuje wchłanianie elektrolitów, zwiększa ilość płynów wydzielanych do jelita, co powoduje rozluźnienie mas kałowych, a w efekcie ułatwia defekację [7].
Związek ten wykazuje aktywność jedynie w obrębie jelita grubego, a do krążenia ogólnego wchłania się w około 15% [6]. Preparat ten jest nie tylko skuteczny, ale również o dobrym profilu bezpieczeństwa, co wykazały liczne badania kliniczne [8]. Jego zastosowanie przynosi ulgę już po 6 godzinach – zaleca się jego zażycie wieczorem dzięki czemu efekt pojawia się zwykle rano. Ze względu na dane z badań klinicznych, sugerujące bezpieczeństwo preparatu, może być on podawany kobietom karmiącym oraz dzieciom po 4. roku życia [7,9].
Stosowany zgodnie z zaleceniami producenta (maksymalnie przez 5 dni bez konsultacji z lekarzem) nie powoduje również przyzwyczajenia organizmu u większości osób, a więc jest dobrym rozwiązaniem w krótkotrwałym i objawowym leczeniu zaparć w celu ułatwienia defekacji i przyniesienia szybkiej ulgi pacjentowi [10].

Opracowała mgr farm. Iwona Napierała

Piśmiennictwo:
1. Mokrowiecka A. Zaparcia czynnościowe. Medycyna Praktyczna; https://gastrologia.mp.pl/choroby/jelitogrube/74266,zaparcia-czynnosciowe (data wejścia 18-07-2018)
2. Muszyńska A, Steciwko A. Zaparcia czynnościowe – jak można pomóc pacjentom? Terapia 2008; 2(214): 45-50
3. Waluga. M., Walentek T. Najczęstsze błędy w diagnostyce i leczeniu zaparć. Medycyna po Dyplomie 2016; 07-08
4. Ehrmann-Jóśko A i in. Zaparcie – problem ludzi w różnym wieku. Terapia 2013; 2(287): 68-76
5. Karwacki M. Twardy problem w medycynie: przewlekłe zaparcie jako trudna do opanowania dolegliwość w leczeniu schyłkowej fazy przewlekłych chorób u dzieci. Opieka paliatywna nad dziećmi; IX Konferencja Naukowo-Szkoleniowa dla Lekarzy i Pielęgniarek, Rynia 2003: 79-91
6. Bisacodyl – DrugBank.ca; http://www.drugbank.ca/drugs/DB09020 (data wejścia 29-06-2018)
7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Dulcobis; 12/2017
8. Kamm MA, Mueller-Lissner S, Wald A, Richter E, Swallow R, Gessner U: Oral bisacodyl is effective and well-tolerated in patients with chronic constipation. Clin Gastroenterol Hepatol 2011; 9 (7): 577-583
9. Friedrich C et al.: Absence of excretion of the active moiety of bisacodyl and sodium picosulfate into human breast milk: an open-label, parallel-group, multiple-dose study in healthy lactating women. Drug Metab Pharmacokinet 2011; 26(5): 458-464
10. Muller-Lissner S. A., et al. Myths and Misconceptions About Chronic Constipation. American Journal of Gastroenterology. 2005; 100:232-242

*ChPL Dulcobis, zatw. 12.2017, działanie przeczyszczające występuje pomiędzy 6 a 12 godziną od podania.
Bisakodyl działa szybciej od zalecanych przez Wielką Internę środków stosowanych doustnie w zaparciach. Dąbrowski A. Objawy chorób układu pokarmowego. Zaparcia. Wielka Interna Gastroenterologia cz. I Medical Tribune Polska. Warszawa 2010: 31-35. Szybkość działania porównano na podstawie https://indeks.mp.pl, data wejścia na stronę: 09.2017

SAPL.DULC1.18.07.1224

Dulcobis, 5 mg, tabletki dojelitowe. Jedna tabletka dojelitowa zawiera 5 mg bisakodylu (Bisacodylum). Substancje pomocnicze: laktoza 33,2 mg, sacharoza 23,4 mg. Wskazania do stosowania: Krótkotrwałe, objawowe leczenie zaparć. W przygotowaniu do badań diagnostycznych, w leczeniu przed i pooperacyjnym, w stanach wymagających ułatwienia defekacji. Dawkowanie i sposób podawania: Produkt przeznaczony jest do krótkotrwałego stosowania. Okres samodzielnego stosowania produktu leczniczego Dulcobis nie powinien przekraczać 5 dni. Dawkowanie: Jeśli lekarz nie zaleci inaczej, zaleca się następujące dawkowanie: Krótkotrwałe leczenie zaparć: Dorośli: 1-2 tabletki dojelitowe (5-10 mg) na dobę przed snem. Zaleca się rozpoczęcie leczenia od najmniejszej dawki. Dawkę można dostosować do najwyższej zalecanej dawki w celu uzyskania regularnych wypróżnień. Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej. Dzieci i młodzież: Młodzież i dzieci powyżej 10 lat: 1-2 tabletki dojelitowe (5-10 mg) na dobę przed snem. Zaleca się rozpoczęcie leczenia od najmniejszej dawki. Dawkę można dostosować do najwyższej zalecanej dawki w celu uzyskania regularnych wypróżnień. Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej. Dzieci 4-10 lat: 1 tabletka dojelitowa (5 mg) na dobę przed snem. Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej. Dzieci w wieku 10 lat i młodsze z przewlekłymi lub uporczywymi zaparciami powinny być leczone wyłącznie pod opieką lekarza. Sposób podawania: Aby spowodować wypróżnienie rano, produkt leczniczy należy zastosować dzień wcześniej wieczorem. Tabletki dojelitowe należy połknąć w całości i obficie popić wodą. Przygotowanie do badań diagnostycznych i zabiegów chirurgicznych: Produkt powinien być stosowany pod nadzorem personelu medycznego. Dorośli: 2-4 tabletki dojelitowe (10-20 mg) wieczorem w dniu poprzedzającym badanie, a następnego dnia rano zalecane jest podanie natychmiast działającego środka przeczyszczającego (np. czopka). Dzieci powyżej4 lat: jedna tabletka dojelitowa (5 mg) wieczorem, a następnego dnia rano zalecane jest podanie natychmiast działającego środka przeczyszczającego (np. czopka). Przeciwwskazania: Dulcobis jest przeciwwskazany u pacjentów z niedrożnością jelit, z ostrymi stanami w obrębie jamy brzusznej, w tym z zapaleniem wyrostka robaczkowego, ostrymi chorobami zapalnymi jelit oraz z silnymi bólami brzucha z towarzyszącymi mdłościami i wymiotami, które mogą być objawem poważnych chorób. Dulcobis jest również przeciwwskazany w stanach ciężkiego odwodnienia oraz u pacjentów ze znaną nadwrażliwością na bisakodyl lub jakikolwiek inny składnik produktu. W przypadku rzadkich chorób genetycznych, w których występuje nietolerancja składnika pomocniczego produktu, stosowanie produktu jest przeciwwskazane. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania: Tabletki dojelitowe nie powinny być przyjmowane wraz ze środkami zmniejszającymi zakwaszenie górnego odcinka przewodu pokarmowego, takimi jak mleko, leki zobojętniające sok żołądkowy lub inhibitory pompy protonowej, aby zapobiec przedwczesnemu rozpuszczaniu otoczki tabletki. Podobnie jak w przypadku innych leków przeczyszczających, produktu leczniczego nie należy stosować codziennie przez długi okres bez zbadania przyczyny zaparć. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej i hipokaliemii. Utrata wody z jelit może sprzyjać odwodnieniu. Do objawów należy pragnienie i skąpomocz. U pacjentów z utratą płynów, u których odwodnienie może być niebezpieczne (np. w niewydolności nerek, u osób w podeszłym wieku) przyjmowanie produktu leczniczego Dulcobis powinno zostać przerwane, a leczenie można wznowić tylko pod nadzorem lekarskim. Leki przeczyszczające, w tym Dulcobis nie wpływają na utratę masy ciała. Pacjenci mogą zaobserwować obecność krwi w kale, jednak objaw ten ma zwykle łagodne nasilenie i samoograniczający się charakter. Odnotowano przypadki zawrotów głowy oraz omdleń u pacjentów stosujących produkt leczniczy Dulcobis. Dostępne dane na temat tych przypadków wskazują, że omdlenia te wiążą się z wysiłkiem przy wypróżnieniu lub z reakcją wazowagalną na ból brzucha, który może być związany z zaparciami, ale niekoniecznie bezpośrednio związany ze stosowaniem produktu leczniczego. W okresie ciąży preferowanymi metodami leczenia zaparć jest zwiększenie podaży płynów, zwiększenie zawartości błonnika w diecie oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Stosowanie leków pobudzających perystaltykę jelit, takich jak np. bisakodyl nie jest zalecane poza ściśle uzasadnionymi przypadkami. Produkt leczniczy zawiera 33,2 mg laktozy w jednej tabletce dojelitowej, co w przeliczeniu na maksymalną dawkę dobową daje 66,4 mg w leczeniu zaparć u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 10 lat i 33,2 mg w leczeniu zaparć u dzieci w wieku 4-10 lat. W przygotowaniu do badań radiologicznych ilość ta wyniesie 132,8 mg w maksymalnej zalecanej dawce dobowej u dorosłych i 33,2 mg u dzieci w wieku 4-10 lat. Lek nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy (typu Lapp) lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy. Produkt leczniczy zawiera 23,4 mg sacharozy w jednej tabletce dojelitowej, co w przeliczeniu na maksymalną dawkę dobową daje 46,8 mg w leczeniu zaparć u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 10 lat i 23,4 mg w leczeniu zaparć u dzieci w wieku 4-10 lat. W przygotowaniu do badań radiologicznych ilość ta wyniesie 93,6 mg w maksymalnej zalecanej dawce dobowej u dorosłych i 23,4 mg u dzieci w wieku 4-10 lat. Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy, nie powinni przyjmować produktu leczniczego Dulcobis. Działania niepożądane: Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych podczas leczenia należą bóle brzucha i biegunka. Częstość działań niepożądanych określono na podstawie połączonego zestawu danych z 23 badań klinicznych nad preparatem Dulcobis, obejmujących 3368 pacjentów. Częstość występowania zgodnie z konwencjami terminologicznymi MedDRA: bardzo często: > 1/10; często: > 1/100, < 1/10; niezbyt często: > 1/1000, < 1/100; rzadko: >1/10 000, < 1/1000; bardzo rzadko (< 1/10 000) częstość nieznana (nie można jej oszacować na podstawie dostępnych danych). Zaburzenia układu immunologicznego: Rzadko: reakcje nadwrażliwości, obrzęk naczynioruchowy*, reakcje anafilaktyczne*Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: Rzadko: odwodnienie*Zaburzenia układu nerwowego: Niezbyt często: zawroty głowy Rzadko: omdlenie. Zawroty głowy i omdlenie występujące po zażyciu bisakodylu mogą się pojawić w związku z odpowiedzią wazowagalną (np. skurcze w obrębie jamy brzusznej, defekacja). Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: Często: skurcze w obrębie jamy brzusznej, ból w jamie brzusznej, biegunka, nudności. Niezbyt często: uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, wymioty, krew w kale, uczucie dyskomfortu w okolicach odbytu. Rzadko: zapalenie okrężnicy, w tym niedokrwienne zapalenie jelita grubego*. *Działania niepożądane nie były obserwowane w żadnym z wybranych badań klinicznych dla leku Dulcobis. Szacunki opierają się na górnej granicy jego 95% przedziału ufności, obliczanego dla całej populacji leczonych pacjentów zgodnie z wytycznymi UE (3/3056, który odnosi się do „rzadko”). Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych: Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, e-mail: ndl@urpl.gov.pl Dzialania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu. Produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza – OTC. Przed zastosowaniem należy zapoznać się z pełną informacją o leku. Podmiot odpowiedzialny posiadający pozwolenie na dopuszczenie do obrotu: Sanofi-Aventis Sp. z o.o. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu wydane przez Prezesa URPLWMiPB nr: 18720 Informacji w Polsce udziela: Sanofi-Aventis Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17, 00‑203 Warszawa, Tel. +22 280 00 00. {ChPL 12/2017}
REKLAMA