Czynniki zagrażające wątrobie w XXI wieku

Wyjątkowy narząd

Wątroba stanowi wyjątkową część organizmu ludzkiego. Jest nie tylko największym narządem (jej masa to od 3 do 5% masy ciała człowieka) [1], ale również pełni niezliczoną ilość funkcji. Pomimo, że anatomicznie należy do przewodu pokarmowego, to tak naprawdę jest powiązana praktycznie ze wszystkimi układami i systemami ludzkiego organizmu [2].

Wątroba pełni przede wszystkim role związane z [2]:
– gospodarką węglowodanami
– gospodarką tłuszczową
– gospodarką białkową
– funkcją zapasową
– funkcją odtruwającą
– wytwarzaniem żółci
– funkcjami immunologicznymi

Ze względu na swoje wszechstronne działanie, a przede wszystkim rolę detoksykacyjną, wątroba jest również narażona na wiele chorób. Są one poważnym zagrożeniem nie tylko dla zdrowia, ale nawet życia człowieka i stanowią istotny odsetek wszystkich chorób w populacji.
Według niektórych danych schorzenia wątroby są piątą przyczyną zgonów, a drugą wśród chorób układu pokarmowego [3].
Ale co najważniejsze i najgroźniejsze, choroby wątroby bardzo długo mogą nie dawać jawnych objawów lub objawy te są niespecyficzne. Dlatego często schorzenia tego narządu rozpoznawane są w znacznym stopniu zaawansowania [1].

Do najważniejszych chorób, które należy w tym miejscu wymienić należą:
– alkoholowa i niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby
– marskość wątroby
– wirusowe zapalenie typu B i C
– rak wątroby [3].

Zagrożenia dla wątroby – teoria

W wielu przypadkach za rozwój chorób wątroby odpowiadają czynniki zewnętrzne związane ze stylem życia czy dietą pacjenta, czyli takie, na które może mieć on bezpośredni wpływ.
Do najczęściej wymienianych należą:
– nadmierne spożycie alkoholu,
– określone zachowania mogące prowadzić do przeniesienia wirusa typu B lub C, jak na przykład wykonywanie tatuażu, piercingu, zabiegi kosmetyczne, dializoterapia, czy też ryzykowne kontakty seksualne,
– nadwaga oraz otyłość,
– leki
– spożywanie niezdrowego tłustego i przetworzonego jedzenia,
– zaburzenia metaboliczne – np. cukrzyca, czy wysoki poziom cholesterolu,
– narażenie na toksyczne substancje,
– siedzący tryb życia i ograniczona ilość aktywności fizycznej [3,4,5].

Zagrożenia dla wątroby w XXI wieku – realia

Znajomość czynników mogących zagrażać zdrowiu naszej wątroby jest niezwykle ważna, ponieważ pozwala na wprowadzenie odpowiedniej profilaktyki i przyczynia się do ograniczenia ryzyka rozwoju określonych chorób.

Niestety badania pokazują, że rzeczywistość jest zupełnie inna.
W marcu 2017 roku na zlecenie firmy Sanofi-Aventis na początku kampanii społeczno-edukacyjnej „Szczęśliwa wątroba, szczęśliwy Ty” GfK Polonia przeprowadziło badanie w ramach Ogólnopolskiego Testu Wątroby http://szczesliwawatroba.pl/zrob-test-online.html.

Wykazało ono, że:
– Polacy potrafią rozpoznać umiejscowienie i jedynie podstawowe funkcje wątroby,
– większość z nich za główny czynnik wpływający na dobrą kondycję tego narządu uważa nadmierne spożycie alkoholu, a także niezdrową dietę i otyłość,
– niewielu z nas zdaje sobie sprawę, jak ważny może być np. brak higieny rąk, zabiegi kosmetyczne czy też ryzykowne zachowania seksualne,
– wielu ankietowanych nie wie, jakie symptomy mogą świadczyć o zaburzeniach w obrębie wątroby – wymienione zostały przede wszystkim niestrawność i ból brzucha zapomniano jednak o osłabieniu, apatii, nudnościach, nie wspominając już o dość specyficznym świądzie skóry.
– mimo, że ponad 50% uczestników badania podkreślała, iż wątroba wymaga odpowiedniej „opieki”, aby była zdrowa, to jedynie 35% z nich dbało o swoją wątrobę na co dzień, 45% tylko wtedy, kiedy występują jakieś niepokojące objawy mogące świadczyć o jej gorszej kondycji. Pozostała grupa w ogóle nie zwraca uwagi na czynniki szkodliwe.
– wśród metod dbania o kondycję wątroby pacjenci najczęściej wymieniają dietę niskotłuszczową, wielu z nich ratuje się również preparatami ziołowymi i lekami [6].

Ubiegłoroczne badanie pokazało nie tylko fakt, iż pacjenci posiadają znikomą wiedzę na temat samej wątroby i sposobów jej ochrony, ale również to, że u wielu z nich pojawiają się istotne czynniki ryzyka mogące prowadzić do rozwoju poważnych schorzeń:
– ponad połowa ankietowanych miała wysokie BMI, a 20% była otyła, większość ankietowanych przytyła również w ciągu ostatnich pięciu lat,
– bardzo wysoki odsetek respondentów (46% mężczyzn i aż 80% kobiet) przekraczał próg spożycia alkoholu uważany za bezpieczny dla wątroby,
– w ankietach pojawiała się również informacja o czynnikach ryzyka jakim jest hipercholesterolemia i spożywanie niezdrowej diety,
– niewielu uczestników badania stosowało się do ogólnoeuropejskich zaleceń, które w ramach dbania o dobrą kondycję wątroby rekomendują podejmowanie aktywności fizycznej przez 150-200 minut tygodniowo w kilku sesjach. Zalecenie to wypełnia 21% wszystkich respondentów (wśród osób z otyłością stosuje się do niego jedynie 15,4%) [3].

Ankieta pokazała, że społeczeństwo posiada jedynie podstawową wiedzę na temat czynników, które mogą zagrażać zdrowiu wątroby, a wielu z nich świadomie nie stosuje się do zaleceń i naraża na czynniki szkodliwe.

Jednak wydaje się, że większość tych zachowań ma charakter odwracalny, a odpowiednia edukacja społeczna może wpłynąć na zmianę sytuacji [3]. Dlatego też postanowiono zaobserwować zmiany w postawie i wiedzy uczestników programu po roku od rozpoczęcia akcji edukacyjnej „Szczęśliwa wątroba, szczęśliwy Ty”.

Kolejną ankietę przeprowadzono w marcu 2018, a jej wyniki porównano z pierwszą falą badania. Okazało się, że w wyniku kampanii:
– nastąpił istotny wzrost świadomości uczestników na temat funkcji wątroby głównie w odniesieniu do produkcji żółci, przekształcaniu węglowodanów i białek w tłuszcze, magazynowania niektórych witamin i składników mineralnych oraz usuwania zbędnych produktów przemiany materii
– wzrosła świadomość szkodliwego wpływu leków, hipercholesterolemii oraz cukrzycy na kondycję wątroby, jednak nadal za główny czynnik uszkadzający uznaje się spożywanie alkoholu
– wzrosła również świadomość faktu, iż choroby wątroby mogą początkowo nie dawać objawów, jednak nadal za niepokojące symptomy uznaje się ból i wzdęcia zapominając o tych najbardziej charakterystycznych i najczęstszych
– podobnie, jak w pierwszej fali badania istnieje przekonanie, że o wątrobę należy specjalnie dbać, jednak większość respondentów albo tego nie robi albo jedynie w przypadku wystąpienia dolegliwości.

W drugiej ankiecie zbadano również wnikliwie wiedzę na temat negatywnego wpływu cukru na organizm. Uczestnicy kojarzyli cukier przede wszystkim z otyłością i próchnicą, jedynie co czwarty Polak miał świadomość szkodliwego wpływu cukru na wątrobę. Jednak pomimo tej wiedzy większość ankietowanych spożywa cukier kilka razy dziennie, a połowa z nich słodzi napoje w ilości 2 do 5 łyżeczek. Większość ankietowanych jako podstawowy napój wskazuje wodę, jednak już na kolejnych miejscach wymieniane są słodzone napoje [7].

Kolejna ankieta pokazała, że akcje edukacyjne są ważnym elementem wpływającym na zmianę postaw i wzrost poziomu wiedzy społeczeństwa na temat czynników ryzyka i profilaktyki wybranych chorób.

Opracowała mgr farm. Iwona Napierała

SAPL.PCH.18.03.0482

Piśmiennictwo:
1. Damjanov I. Choroby wątroby i dróg żółciowych w: Damjanov I. Patofizjologia; Elsevier Urban&Partner 2010, Wrocław: 273-278
2. Juszczyk J. Wątroba – budowa i funkcje. Medycyna Praktyczna; https://gastrologia.mp.pl/choroby/watroba/50948,watroba-budowa-i-funkcje (data wejścia 18-03-2018)
3. Gietka J, Chlebus M. Epidemiologia czynników ryzyka różnych chorób wątroby w warunkach polskich na podstawie ankiety internetowej. Terapia 2018; 3
4. Blachier M et al. The burden of liver disease in Europe: A review of available epidemiological data. Journal of Hepatology 2013; 58: 593–608
5. Diehl AM. Niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby. Seminars in Liver Disease, 1999; 19: 221-229
6. Raport z badania realizowanego przez GfK Polonia sp. z o.o. „Polacy a ich wątroby” 2017
7. Raport z badania realizowanego przez GfK Polonia sp. z o.o. „Polacy a ich wątroby” 2018


Essentiale Forte, 300 mg, kapsułki. 1 kapsułka zawiera: 300 mg (Phospholipidum essentiale) fosfolipidów z nasion sojowych zawierających (3-sn-fosfatydylo)cholinę.Substancje pomocnicze o znanym działaniu: olej sojowy. Wskazania do stosowania: Essentiale Forte jest roślinnym produktem leczniczym stosowanym w chorobach wątroby. Zmniejsza subiektywne dolegliwości, takie jak: brak apetytu, uczucie ucisku w nadbrzuszu spowodowane uszkodzeniem wątroby w wyniku nieprawidłowej diety, działania substancji toksycznych lub w przebiegu zapalenia wątroby. Dawkowanie i sposób podawania: Dawkowanie:dorośli i dzieci w wieku powyżej 12 lat: 2 kapsułki 3 razy na dobę. Sposób podawania: kapsułki należy przyjmować w czasie posiłków, nie rozgryzając (popijając np. szklanką wody). Długość leczenia nie jest ograniczona. Przeciwwskazania: nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania: stosowanie produktu leczniczego Essentiale Forte nie może zastąpić wykluczenia z diety substancji szkodliwych, które wywołują uszkodzenie wątroby (np. alkoholu); w przewlekłym zapaleniu wątroby stosowanie leczenia wspomagającego produktem leczniczym Essentiale Forte jest uzasadnione tylko, gdy w trakcie terapii pacjent odczuwa poprawę ogólnego samopoczucia. Ze względu na zawartość oleju sojowego produkt może powodować ciężkie reakcje alergiczne. Dzieci i młodzież: wiedza na temat stosowania u dzieci nie jest wystarczająca. Nie stosować u dzieci w wieku poniżej 12 lat. Działania niepożądane: Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) mogą wystąpić zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego np. nudności, luźne stolce, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej. Bardzo rzadko (<1/10 000) może wystąpić wysypka, pokrzywka i świąd. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych: po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, e-mail: ndl@urpl.gov.pl
OTC – produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza. Przed zastosowaniem należy zapoznać się z pełną informacją o leku. Podmiot odpowiedzialny posiadający Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu: Sanofi-Aventis Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa. Informacji udziela: Sanofi-Aventis Sp. z o.o., tel.: 22 280 00 00. Pozwolenie Prezesa URPLWMiPB na dopuszczenie do obrotu nr: R/2647. {ChPL 07/2015}

ESSENTIALE MAX, 600 mg, kapsułki, twarde. Każda kapsułka zawiera: Phospholipidum essentiale, fosfolipidy z nasion sojowych zawierające (3-sn-fosfatydylo)cholinę, 600 mg.Substancje pomocnicze o znanym działaniu: olej sojowy. Wskazania do stosowania: Essentiale Max jest roślinnym produktem leczniczym stosowanym w chorobach wątroby. Zmniejsza subiektywne dolegliwości, takie jak: brak apetytu, uczucie ucisku w prawym nadbrzuszu spowodowane uszkodzeniem wątroby w wyniku nieprawidłowej diety, działania substancji toksycznych lub w przebiegu zapalenia wątroby. Dawkowanie i sposób podawania: Dawkowanie:dorośli i dzieci w wieku powyżej 12 lat: 1 kapsułka 3 razy na dobę. Sposób podawania: kapsułki należy przyjmować w czasie posiłków, nie rozgryzając (popijając np. szklanką wody). Długość leczenia nie jest ograniczona. Przeciwwskazania: nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania: stosowanie produktu Essentiale Max nie może zastąpić wykluczenia z diety substancji szkodliwych, które powodują uszkodzenie wątroby (np. alkoholu). W przewlekłym zapaleniu wątroby stosowanie leczenia wspomagającego produktem Essentiale Max jest uzasadnione tylko, gdy w trakcie leczenia pacjent odczuwa poprawę ogólnego samopoczucia. Ze względu na zawartość oleju sojowego produkt może powodować ciężkie reakcje alergiczne. Dzieci i młodzież: wiedza na temat stosowania u dzieci nie jest wystarczająca. Nie stosować u dzieci w wieku poniżej 12 lat. Działania niepożądane:Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) mogą wystąpić zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego np. nudności, luźne stolce, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej. Bardzo rzadko (<1/10 000) może wystąpić wysypka, pokrzywka. Częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych): świąd skóry. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych: po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, e-mail: ndl@urpl.gov.pl Przed zastosowaniem należy zapoznać się z pełną informacją o leku. Podmiot odpowiedzialny posiadający Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu: Sanofi-Aventis Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17, 00-203, Warszawa. Informacji udziela: Sanofi-Aventis Sp. z o.o, tel.: 22 280 00 00.
Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu wydane przez Prezesa Urzędu Rejestracji PLWMiPB nr 20844.
{ChPL 01/2018}

REKLAMA