Zasady postępowania u pacjenta z Atopowym Zapaleniem Skóry

Czym właściwie jest atopowe zapalenie skóry?

Atopowe zapalenie skóry (AZS, Atopic Skin Disease) jest przewlekłą, nawracającą, zapalną chorobą o wciąż niewystarczająco zdefiniowanej etiologii. Jej główną przyczyną jest atopia, czyli dziedziczna nadwrażliwość w odpowiedzi na czynnik alergizujący powiązana z nadprodukcją immunoglobuliny E (IgE). Aktualny stan wiedzy sugeruje, że patofizjologia AZS wynika z defektów w funkcjonowaniu bariery skóry oraz zaburzeń działania układu odpornościowego [1].

Choroba uwarunkowana jest zarówno genetycznie, jak i środowiskowo. Oznacza to, że występowanie alergii u któregoś z rodziców podobnie jak działanie czynników wyzwalających atopię mogą nasilić przebieg choroby. Do czynników tych zaliczamy roztocza kurzu domowego, pyłki roślin, alergeny bakteryjne, grzybicze, zwierzęce oraz pokarmowe. Nie bez wpływu pozostają także klimat, zanieczyszczenie środowiska czy też uwarunkowania psychosomatyczne [2].

Symptomatologia

Objawy atopowego zapalenia skóry nie są swoiste, w związku z czym mylone jest ono często z innymi schorzeniami dermatologicznymi. Do jego najbardziej charakterystycznych symptomów należy zaliczyć suchość skóry (xerosis), uczucie świądu, podrażnienie, zaczerwienienie czy nawet łuszczenie skóry [1]. W przypadku niemowląt choroba manifestuje się przede wszystkim uczuleniem w postaci zaczerwienionych, suchych powierzchni na policzkach dziecka. Następnie zmiany atopowe pojawiają się również na ramionach i nogach. Zazwyczaj objawy te ustają wraz z ukończeniem 2 roku życia, jednak wystąpienie pierwszych przejawów AZS już w wieku niemowlęcym znacząco zwiększa prawdopodobieństwo nawrotu choroby w okresie dorastania oraz u osób dorosłych [1,3].

Czynniki ryzyka

Wiele czynników fizycznych, chemicznych i psychicznych może przyczynić się do zaostrzenia objawów choroby. Należą do nich gorąca woda, wełna, detergenty – również te obecne w kosmetykach, niektóre pokarmy takie jak np. cytrusy czy pomidory, ale także stresujący tryb życia [3]. Oczywistą kwestią jest konieczność unikania powyższych czynników, jednak ponieważ AZS należy do chorób nieuleczalnych, podstawowymi założeniem w jego terapii jest – poza farmakoterapią - ograniczenie nawrotów choroby oraz skracanie czasu ich trwania [1].

Blaski i cienie sterydoterapii

Obecnie powszechnie stosowanym standardem leczenia atopowego zapalenia skóry jest sterydoterapia [1,2]. Stosowanie sterydów ma jednak wiele działań ubocznych, do których należą przede wszystkim: ścieńczenie naskórka, jego odbarwienie czy teleangiektazje (poszerzanie naczyń krwionośnych, tzw. ,,pajączki naczyniowe”). Ponadto, glikokortykosteroidy nie mogą być stosowane długotrwale, jak również przeciwwskazane jest aplikowanie ich na skórę twarzy. Ograniczenia związane ze stosowaniem glikokortykosteroidów wynikają z ich mechanizmu działania. Pomimo odwracalnego oddziaływania glikokortykosteroidów na komórki naskórka, mogą przyczyniać się do nieodwracalnych zmian w strukturze komórek skóry właściwej. W ostatnich latach pojawia się również coraz więcej doniesień o występowaniu nadwrażliwości na glikokortykosteroidy stosowane miejscowo . W celu zmniejszenia ryzyka jej rozwoju zalecana jest tzw. terapia przerywana, która polega na naprzemiennym stosowaniu glikokortykosteroidów i preparatów o właściwościach nawilżających i natłuszczających skórę, czyli tzw. emolientów [2].

Leczenie świądu

Ponieważ intensywny świąd jest jednym z podstawowych kryteriów rozpoznawania choroby, jednym ze sposobów jej leczenia jest także włączenie do farmakoterapii leków przeciwświądowych. Za powstanie stanu zapalnego w przebiegu atopowego zapalenia skóry odpowiedzialne są mediatory zapalne, w tym przede wszystkim histamina. W związku z tym leki należące do blokerów receptora H1- histaminowego często wykorzystywane są w celu zniesienia świądu jako terapia uzupełniająca podstawowe leczenie [2]. Najbardziej nowoczesną metodą terapii AZS-u są inhibitory kalcyneuryny – pimekrolimus i takrolimus, spośród których pierwszy cechuje się słabszym, drugi – bardziej kompleksowym działaniem. W najcięższych przypadkach rekomendowaną formą leczenia jest fototerapia [2].

Rola emolientów

Ponieważ atopowe zapalenie skóry należy do schorzeń przewlekłych, priorytetem w jego farmakoterapii jest zapobieganie nawrotom choroby. Podstawowym postępowaniem leczniczym jest tutaj unikanie czynników alergizujących oraz stosowanie emolientów. Emolienty powinno się aplikować kilkukrotnie w ciągu dnia, ponieważ szybko ulegają absorpcji do głębszych warstw skóry, a ponadto regularne ich stosowanie gwarantuje większą efektywność terapeutyczną.

Zaobserwowano, iż codzienne emoliowanie skóry ogranicza konieczność włączania sterydów do farmakoterapii AZS. Działanie lecznicze preparatów emoliacyjnych wynika z ich zdolności do zwiększania nawilżenia naskórka, głównie poprzez ograniczenie parowania skórnego, ale również dzięki tworzeniu na skórze warstwy okluzyjnej zapobiegającej odwodnieniu. W przypadku łagodnego przebiegu choroby wskazane jest stosowanie emolientów w postaci balsamów lub lotionów, w ciężkich przypadkach rekomendowane są kremy lub maści. Zalecane jest aplikowanie kilku różnych preparatów lub okresowe ich zmienianie, ponieważ zapobiega to przyzwyczajaniu skóry do działania określonych składników leczniczych i nie zmniejsza tym samym skuteczności terapii [1,2].

Aquamol – efektywność i wygoda stosowania

Jednym z interesujących, nowych preparatów z grupy emolientów jest Aquamol. Produkt jest dostępny na polskim rynku dopiero od kilku miesięcy , jednak na rynku brytyjskim jest obecny już od wielu lat i stosowany z dobrym skutkiem. Jego oryginalna formuła tzw. Formuła Trwałego Nawilżania poprzez zwiększanie przenikalności cząsteczek wody do komórek naskórka, jak również dzięki obecności w składzie substancji poprawiających penetrację wody przez barierę skórną zapewnia jej stałe nawilżenie. Aquamol został przebadany klinicznie pod kątem oceny długotrwałego nawilżenia skóry (nawet do 24 godzin). Dane potwierdziły wysoką skuteczność produktu m.in.: zmniejszenie nasilenia świądu o 30% oraz ograniczenie suchości skóry o 34%. Co bardzo ważne, skuteczność Aquamolu przekłada się również na ograniczenie konieczności stosowania miejscowych glikokortykosteroidów i/lub pozwala na zmniejszenie ich dawki.

Aquamol wskazany jest w przypadku występowania atopowego zapalenia skóry i łuszczycy, ale również we wszystkich schorzeniach dermatologicznych przebiegających z nadmiernym wysuszaniem naskórka. Może być stosowany jako krem oraz substytut mydła, nie zawiera detergentów, barwników ani substancji zapachowych. Rekomendowany jest zarówno dorosłym, jak i dzieciom od 1 roku życia. Ze względu na znaczną efektywność, może być aplikowany jednokrotnie w ciągu dnia [4].

Ponieważ atopowe zapalenie skóry jest coraz częstszym problemem dermatologicznym, znajomość zasad jego terapii może pomóc w ograniczeniu związanych z nim dolegliwości. Leczenie farmakologicznie nie zawsze przynosi oczekiwane rezultaty, nie może również być prowadzone stale ze względu na potencjalne skutki uboczne. Bezpiecznym rozwiązaniem wspomagającym terapię i ograniczającym konieczność stosowania leków jest regularne emoliowanie skóry. Ochronne i regenerujące działanie emolientów takich jak np. Aquamol może skutecznie złagodzić przebieg choroby i zapobiec jej nawrotom, poprawiając tym samym komfort życia pacjenta z atopowym zapaleniem skóry.

Zespół farmacja.net pod red mgr farm. Michała Pstrągowskiego

Piśmiennictwo:
1. Thomsen S.F., Atopic Dermatitis: Natural History, Diagnosis, and Treatment, ISRN Allergy 2014
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4004110/
2. Woldan – Jambor A, Zawilska J.B., Atopowe zapalenie skóry (AZS) – problem XXI wieku, Farmakoterapia Polska 2009, 65(11); 804-811
http://www.ptfarm.pl/pub/File/Farmacja%20Polska/2009/11-2009/08%20%20AZS...
3. Bieber T., Atopic Dermatitis, Ann Dermatology 2010, 22(2); 125-137 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2883413
4. Materiały promocyjne preparatu Aquamol

Zaloguj się