Rola farmaceuty w rekomendacji witaminy D

Chociaż rola witaminy D kojarzona jest głównie z prawidłowym funkcjonowaniem tkanki kostnej, wpływa ona na cały organizm człowieka. Jej niedobory mogą przyczynić się do rozwoju chorób metabolicznych takich jak cukrzyca czy otyłość, przekładają się także na spadek odporności, częste infekcje i ogólne osłabienie organizmu. Ze względu na nieznaczne nasłonecznienie strefa klimatyczna, w której żyjemy nie sprzyja wystarczającej syntezie witaminy D. W związku z tym aż 90% Polaków cierpi na jej niedobory. Niewłaściwy poziom witaminy D w organizmie często bywa trudny do rozpoznania, stąd też istotną rolę w jego zdiagnozowaniu pełnią nie tylko lekarze, ale również farmaceuci. Pacjentom zgłaszającym się do apteki z objawami takimi jak brak energii, utrudniona koncentracja, bolesne skurcze, utrata apetytu, bezsenność czy bóle kostno-mięśniowe watro zarekomendować profilaktyczną dawkę witaminy D.

Zalecane dawki witaminy D u różnych grup pacjentów

Do grup pacjentów, wśród których zalecane jest suplementowanie witaminy D należą przede wszystkim dzieci i młodzież, osoby starsze, kobiety ciężarne i noworodki. Dzieci od 1 do 18 roku życia powinny otrzymywać dawkę 600-1000 IU witaminy D obowiązkowo w okresie od września do kwietnia. W pozostałych miesiącach również, jeśli synteza w następstwie ekspozycji słonecznej nie była wystarczająca.

Z kolei pacjenci po 65 roku życia ze względu na obniżoną syntezę skórną, powinni przez cały rok przyjmować 800-2000 IU witaminy D. Wskazana jest ona również pacjentom z otyłością, w przypadku których konieczne jest zwiększenie dawki do 1200-2000 IU. Warto polecać ją także osobom pracującym na nocnych zmianach, w przypadku których synteza witaminy D jest niemożliwa ze względu na tryb pracy [4].

Witamina D ma także kluczowe znaczenie dla kobiet ciężarnych i nowo narodzonych dzieci. Jej niedobór podczas ciąży może prowadzić do wielu problemów zdrowotnych zarówno u matek, jak i płodów. Zwiększa ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego, cukrzycy ciężarnych oraz odsetek cesarskich cięć. Konsekwencją niedoboru witaminy D w czasie ciąży może być także mała masa urodzeniowa dziecka, zahamowanie wewnątrzmacicznego wzrostu płodu i zaburzenie rozwoju szkieletu. U noworodków matek z niedoborem witaminy D rośnie również ryzyko hipokalcemii i drgawek. Deficyt witaminy D u kobiet ciężarnych może spowodować zaburzenia układu odpornościowego u potomstwa w dzieciństwie. Kobiety planujące ciążę powinny jak najwcześniej rozpocząć suplementację. Rekomendowane są dawki 1500-2000 IU na dobę [3,4]. Suplementacja niemowląt powinna natomiast rozpocząć się od pierwszych dni życia, niezależnie od sposobu karmienia dziecka. Zgłaszającym się po poradę mamom nowo narodzonych dzieci warto zasugerować wybór sprawdzonego preparatu, produkowanego zgodnie z zasadami GMP, ale jednocześnie takiego, który pozwoli na precyzyjne aplikowanie leku i będzie wygodny w użyciu. Dotychczas zalecaną dawką jest 400 IU na dobę do 6 miesiąca życia, następnie między 6 a 12 miesiącem życia – 400 – 600 IU [4]. Najnowsze wytyczne sugerują jednak możliwość zwiększenia tych dawek, szczególnie po uprzednim uwzględnieniu masy ciała dziecka oraz rzeczywistego stężenia witaminy D we krwi [5].

Schemat dawkowania witaminy D w poszczególnych grupach pacjentów:

Dzieci do 6 miesiąca życia 400 IU
Dzieci od 6 do 12 miesiąca życia 400-600 IU
Dzieci od 1 o 18 roku życia 600-1000 IU
Osoby dorosłe z prawidłową masą ciała 1000-2000 IU ( w zależności od miesiąca)
Osoby dorosłe z otyłością 1200-2000 IU
Oosby starsze 800-2000 IU
Kobiety ciężarne 1500-2000 IU

Farmaceuta ogniwem kluczowym w rekomendacji produktu

Ważną rolę w prawidłowo prowadzonej suplementacji witaminy D pełnią farmaceuci. Ponieważ większość pacjentów samodzielnie decyduje się na zastosowanie suplementów witaminowych, warto zwrócić im uwagę na kilka istotnych kwestii. Kluczowy jest wiek pacjenta, który przekłada się na zapotrzebowanie na witaminę D. Czynniki takie jak tryb pracy czy masa ciała również determinują rekomendowaną dawkę tej witaminy i powinny zostać uwzględnione przy wyborze właściwego preparatu. Merytoryczna porada farmaceuty jest więc kluczowa przy zakupie odpowiedniego leku.

Jednym z preparatów pozwalających na skuteczne uzupełnienie niedoborów witaminy D jest Bobik D1000. Jest on jedynym preparatem dostępnym na polskim rynku zawierającym skoncentrowaną dawkę witaminy D – 1000 IU witaminy D w jednej kropli. Wskazany jest już u dzieci powyżej 1. roku życia oraz osób dorosłych. Czyni go to jednym z najbardziej uniwersalnych środków suplementacyjnych wśród dostępnych obecnie na rynku produktów. Poza dziećmi do 1. roku życia może być bezpiecznie stosowany wśród wszystkich grup pacjentów. Dzięki temu można rekomendować go zarówno dziecku, jak i dorosłemu. Dawka 1000 IU może być bezpiecznie stosowana już u dzieci powyżej 1 roku życia. Wynika to z faktu, że rzeczywiste zapotrzebowanie na witaminę D zależne jest nie tylko od masy ciała, ale również aktualnego stężenia cholekalcyferolu we krwi.

Szczegóły rekomendacji

Najnowsze wytyczne dotyczące suplementacji witaminy D wskazują algorytm pozwalający precyzyjnie określić zalecaną dawkę witaminy D. Na jego podstawie można stwierdzić, że zalecane do tej pory dawki niejednokrotnie nie pokrywają rzeczywistego zapotrzebowania pacjentów na witaminę D. Dawka 1000 IU na dobę może być więc bezpiecznie polecana już od 1 roku życia, pomimo że dotychczasowe zalecenia sugerowały mniejsze stężenia suplementowanego cholekalcyferolu [5].

Na jakie inne aspekty (oprócz skoncentrowanej dawki składnika) zwrócić uwagę w trakcie rekomendacji preparatu z witaminą D?

Czy postać farmaceutyczna posiada wygodny w użyciu dozownik umożliwiający precyzyjne dawkowanie
Czy preparat odznacza się neutralnym smakiem i zapachem, co jest niezwykle istotne w przypadku dzieci
Czy preparat może być z powodzeniem stosowany również przez rodziców małych pacjentów
Czy preparat dostępny jest w ekonomicznym opakowaniu
Czy proces produkcyjny preparatu dostosowano do zasad GMP (Good Manufacturing Practice),
Czy witamina D zawieszona jest w optymalnym nośniku (np. oliwie z oliwek)

mgr farm. Agnieszka Jeżewska

Piśmiennictwo:
1. 1.Gruber B.M., Fenomen witaminy, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej (online), 2015; 69: 127-139
2. 2.Grygiel-Górniak B, Puszczewicz M., Witamina D – nowe spojrzenie w medycynie i reumatologii, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej (online), 2014; 68: 359-368
3. Sobstyl M, Tkaczuk-Włach J, Sobstyl J, Jakiel G., Witamina D – moda czy rzeczywiste korzyści?, Przegląd Menopauzalny 2013; 4: 363–367
4. Płudowski P, Karczmarewicz , Chlebna-Sokół D, Czech-Kowalska J, Dębski R, Dobrzańska A, Franek E, Głuszko P, Konstantynowicz J, Książyk J.B, Księżopolska-Orłowska K, Lewiński A, Litwin M, Lorenc R.S, Łukaszkiewicz J,Marcinowska-Suchowierska E, Milewicz E, Misiorowski E, Nowicki M, Rozentryt P, Socha P, Solnica B , Szalecki M, Tałałaj M, Żmijewski M.A., Witamina D: Rekomendacje dawkowania w populacji osób zdrowych oraz w grupach ryzyka deficytów - wytyczne dla Europy Środkowej 2013 r;
http://www.d-optimum.com/PDFs/7.pdf
5. Płudowski P, Kryśkiewicz E, Karczmarewicz E., Zasady suplementacji i standardy oceny zaopatrzenia organizmu w witaminę D w świetle jej działania plejotropowego, Postępy Nauk Medycznych 2012; 3:265-272

Zaloguj się