Sen - uwarunkowania fizjologiczne

Człowiek spędza około 1/3 życia śpiąc. Wyróżnia się dwa typy snu: sen bez szybkich ruchów gałek ocznych (NREM, z ang. non-rapid eye movement) i sen z szybkimi ruchami gałek ocznych (REM, z ang. rapid eye movement) [1]. Pierwszy rodzaj snu dzieli się na stadia N1-N3, z których N1 to sen płytki, N3-sen głęboki [1,2,3]. Każdy z nich posiada odrębną charakterystykę obejmującą zmiany w aktywności bioelektrycznej mózgu, ruchu gałek ocznych i napięcia mięśni. We śnie REM nie wyróżnia się faz i jest on określany jako R. Charakteryzuje się występowaniem zdesynchronizowanej aktywności fal mózgowych, atonii mięśniowej i serii szybkich ruchów gałek ocznych. Czuwanie w ciągu nocy określane jest jako W (z ang, wake). Sen REM i NREM występują po sobie cyklicznie tworząc tzw. cykle snu. Każdy cykl kończy się zazwyczaj krótkim wybudzeniem. Dla uczucia wyspania potrzebne jest 4-6 pełnych cykli snu [3].

Sen głęboki N3 występuje zazwyczaj w pierwszej części snu, podczas gdy sen REM dominuje w ostatniej fazie snu. Rozpoznanie rodzaju snu (możliwe dzięki elektroencefalografii-EEG) jest istotne w diagnostyce zaburzeń snu, takich jak lunatykowanie (somnambulizm), które jest charakterystyczne dla stadium N3. Sen zdrowego człowieka rozpoczyna się od stadium N1 NREM. Stadium N1 jest fazą przejściową pomiędzy snem a świadomością, trwa 1-7 minut i zajmuje około 2-5% długości snu. Niespodziewany hałas powoduje szybkie wybudzenie osoby znajdującej się w stadium N1 snu. Następnie pojawia się stadium N2, które powtarza się cyklicznie w trakcie całego snu i stanowi około 45-55% snu. Stadium N3 zwane jest też delta lub snem wolnych fal (z ang. slow wave sleep) obejmuje 5-15% długości snu [1,2].

Podczas pierwszego cyklu snu, REM może trwać zaledwie 1-5 minut. Jednakże ulega on progresywnemu wydłużeniu w każdym kolejnym cyklu snu. To podczas REM pojawiają się marzenia senne i następuje konsolidacja pamięci [1].

Cykliczne występowanie snu NREM i REM jest istotne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Nieregularne cykle snu i/lub brak poszczególnych stadiów NREM są związane z zaburzeniami snu. Dla przykładu sen pacjentów cierpiących na narkolepsję rozpoczyna się od REM, zamiast prawidłowo od NREM [1].

Zapotrzebowanie na sen jest uwarunkowane genetycznie i zależne od wieku. Poniżej w tabeli przedstawiona jest rekomendowana ilość snu według organizacji National Sleep Foundation dla poszczególnych grup wiekowych [4].

Grupa wiekowa Rekomendowana ilość snu
1.3 m.ż. 14-17 h
4-11 m.ż. 12-15 h
1-2 r.ż. 11-14 h
3-5 r.ż. 10-13 h
6-13 r.ż. 9-11 h
14-17 r.ż. 8-10 h
18-25 r.ż. 7-9 h
26-64 r.ż. 7.9 h
> 65 r.ż. 7-8 h

Podczas snu dochodzi do zmian w układzie sercowo-naczyniowym, nerwowym, oddechowym, moczowym, jak i endokrynnym [1]. Zmiany ciśnienia krwi i tętna są związane bezpośrednio z aktywnością autonomicznego układu nerwowego. Aktywność oddechowa też zmienia się podczas snu i jest zdecydowanie wyższa we śnie REM. Podczas snu zmniejsza się ekskrecja sodu, potasu, chloru i wapnia, co powoduje zagęszczenie i zmniejszenie ilości moczu. Wydzielanie wielu hormonów, w tym hormonu wzrostu, hormonów tarczycy, melatoniny jest uzależnione od snu. Sekrecja hormonu wzrostu następuje w pierwszych kilku godzinach snu, często podczas stadium N3. Wydzielanie hormonów tarczycy odbywa się w późnych godzinach nocnych. Melatonina, hormon powodujący senność jest również produkowana głównie w nocy [1].

Zespół farmacja.net

Bibliografia:
[1] Harvey R. Colten and Bruce M. Altevogt: Sleep Disorders abd Sleep Deprivation: An Unmet Public Health Problem, Rozdz. 2: Sleep Physiology, 33-49, National Academy Press, 2006
[2] M Suzanne Stevens: Normal Sleep, Sleep Physiology, and Sleep Deprivation, http://emedicine.medscape.com/article/1188226-overview#a2
[3] Wichniak A.: Fizjologia snu; Psychiatria Medycyna Praktyczna
[4] National Sleep Foundation; https://sleepfoundation.org/how-sleep-works/how-much-sleep-do-we-really-...

Zaloguj się