Katar, nazywany również nieżytem nosa i zatok przynosowych (rhinosinusitis), jest bardzo częstą dolegliwością, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Ocenia się, że jest on najczęstszym problemem z jakim pacjenci zgłaszają się do lekarza pierwszego kontaktu [1].

Objawy kataru związane są z pojawieniem się stanu zapalnego w obrębie błony śluzowej nosa [2]. Ten zaś może być wynikiem kilku różnych czynników. Do najczęściej występujących zaliczamy:

infekcję
reakcję alergiczną [1].

Etiologia – katar infekcyjny

Za rozwój kataru infekcyjnego odpowiadają przede wszystkim wirusy wywołujące typowe objawy przeziębieniowe. Wśród nich najczęściej występują rhinowirusy, koronawirusy oraz adenowirusy. Osoby dorosłe mogą chorować 2-4 razy w roku, dzieci nawet co miesiąc [3].

Katar jest też objawem, który może pomóc w odróżnieniu zwykłego przeziębienia od grypy, która daje podobne symptomy, ale niezwykle rzadko z katarem (dużo bardziej charakterystyczny jest suchy kaszel, wysoka gorączka oraz bóle stawowo-mięśniowe) [4].

Inną przyczyną nieżytu nosa może być zakażenia bakteryjne. Jednak dochodzi do niego dużo rzadziej i często jest ono powikłaniem wcześniejszego zakażenia wirusowego. Wśród bakterii powodujących nieżyt nosa najczęściej wymienia się S. pneumoniae i H. influenzae [5,6].

Objawy kataru, niezależnie od etiologii, są bardzo podobne. Należą do nich:

nadmierny wyciek z nosa,
uczucie zablokowania i obrzęku.

W przypadku charakteru infekcyjnego może mu towarzyszyć również ogólne złe samopoczucie, gorączka, kaszel, drapanie w gardle.
W etiologii bakteryjnej pojawia się też ropna wydzielina, gorączka jest zwykle wyższa, a samopoczucie gorsze [5,6].
W przypadku kataru alergicznego charakterystyczny może być świąd, kichanie i objawy ze strony spojówek.

Dokładną diagnozę stawia lekarz w oparciu o wnikliwy wywiad i badanie przedmiotowe. Na tej podstawie może potwierdzić czynnik etiologiczny wywołujący objawy i zaordynować odpowiednie leczenie (Rys.1).

rys. 1

Leczenie kataru infekcyjnego

Ze względu na najczęstszą etiologię wirusową zakażenia, podstawowym postępowaniem terapeutycznym jest leczenie objawowe. Jest ono zalecane szczególnie w pierwszej fazie infekcji, kiedy występuje znaczne zablokowanie przewodów nosowych i obfita śluzowa wydzielina [4]. W terapii wyróżniamy kilka podstawowych grup leków [3,6,7]:

obkurczające błonę śluzową nosa – symatykomimetyki (np. pseudoefedryna, ksylometazolina) – powinny być stosowane przede wszystkim w pierwszej fazie infekcji, kiedy wydzielina jest wodnista
leki rozrzedzające wydzielinę (np. mesna, kwiat pierwiosnka) – mogą być stosowane w drugiej fazie, kiedy wydzielina zagęszcza się i jest trudna do usunięcia
roztwory soli lub wody morskiej (izo- lub hipertoniczne) – mogą być stosowane na wszystkich etapach infekcji, ich zadaniem jest przede wszystkim oczyszczenie przewodów nosowych, dodatkowo roztwory hipertoniczne powodują obkurczenie śluzówki
leki przeciwhistaminowe – zwykle są składnikiem preparatu wielolekowego, mają za zadanie wspomóc udrażnianie nosa.

Sympatykomimetyki

Podawanie sympatykomimetyków, szczególnie w pierwszej fazie infekcji ma na celu poprawę komfortu pacjenta, zmniejszenie dolegliwości, ale również zminimalizowanie ryzyka pojawienia się powikłań. Obkurczenie błony śluzowej ułatwia wentylację zatok i redukuje warunki dla bytowania bakterii. Takie działanie wpływa również na zmniejszenie potrzeby oddychania ustami, a tym samym zmniejsza ryzyko powikłań ze strony gardła. U dzieci natomiast może wpływać na ochronę przed ryzykiem przeniesienia infekcji na uszy [5].

Wśród leków z tej grupy farmakologicznej do wyboru mamy preparaty doustne (np. pseudoefedryna) oraz działające miejscowo pod postacią kropli czy sprayów do nosa (np. ksylometazolina). Pierwsze z nich, ze względu na drogę podania, wykazują działanie ogólnoustrojowe, co tym samym wiąże się z ryzykiem wystąpienia efektów ubocznych terapii, takich jak podwyższenie ciśnienia krwi, przyśpieszenie akcji serca, czy też ogólne pobudzenie. Ich działanie jest również wolniejsze, ponieważ lek musi zostać wchłonięty w organizmie [8].

Miejscowe podanie leku cechuje się natomiast wysokim bezpieczeństwem, szybkim działaniem, a przy tym dobrą skutecznością, co wykazano w badaniach klinicznych [9]. Dlatego też preparaty takie są chętnie zalecane przez lekarzy pierwszego kontaktu. Są one również dostępne bez recepty, co ma duże znaczenie dla pacjentów, gdy nie chcą lub nie mogą odwiedzić lekarza [10].

Ksylometazolina zaczyna działać już po kilku minutach od podania. Jej podstawową aktywnością jest obkurczenie drobnych naczyń krwionośnych w błonie śluzowej i tym samym zmniejszenie przekrwienia i obrzęku.

W skład leków zawierających miejscowe sympatykomimetyki np. ksylometazolinę mogą wchodzić również dodatkowe substancje czynne należące do dwóch grup. Część z nich wykazuje własne działanie farmakologiczne, które uzupełnia aktywność ksylometazoliny. Do substancji takich zaliczamy m.in.:

bromek ipratropium – substancję o aktywności cholinolitycznej, która wspomaga działanie symaptykomimetyka dodatkowo wpływając na zmniejszenie wysięku [11]
pantenol – związek ten przyśpiesza gojenie podrażnionej śluzówki nosa, wspomaga naturalną czynność nabłonka, nawilża śluzówkę i ogranicza powstawanie strupków [12].

Drugą grupę stanowią substancje pomocnicze. Są to związki, które wpływają na stabilność i trwałość postaci leku, wspomagają dostępność substancji czynnej, czy też maskują i poprawiają jej smak i zapach, jednak same nie mogą przejawiać aktywności leczniczej [13]. W sprayach przeciwkatarowych wśród substancji pomocniczych wyróżnić możemy m.in.:

olejki eteryczne np. mentol – pozostawiają uczucie świeżości, nadają preparatowi przyjemny zapach [14]
hypromeloza (lub inne substancje np. kwas hialuronowy) – wykazuje działanie nawilżające śluzówkę [15].

Opracowała mgr farm. Iwona Napierała

Piśmiennictwo:

1. Śliwińska-Kowalska M. Leczenie alergicznego i infekcyjnego nieżytu nosa i zatok przynosowych w świetle konsensusów międzynarodowych. Otolaryngologia 2016; 15(4): 145-151
2. Fornal R i in. Nieżyt nosa – najważniejsze fenotypy i endotypy oraz zasady leczenia. Alergia Astma Immunologia 2015; 20(4): 242-252
3. Mejza F. Przeziębienie. Portal Medycyna Praktyczna; http://grypa.mp.pl/przeziebienie/61668,przeziebienie (data wejścia 8-02-2018)
4. Szamborski R. Katar – etiologia i skuteczne leczenie. Farmacja Praktyczna 2009; 10: 723-724
5. Makowiec-Dyrda M i in. Profilaktyka i leczenie grypy. Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce. Zalecane przez konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny rodzinnej. Aktis, Łódź 2006
6. Hryniewicz W i wsp. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego 2016. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków; http://antybiotyki.edu.pl/pdf/Rekomendacje2016.pdf (data wejścia 21-02-2018)
7. Fokkens WJ et al. Europejskie wytyczne na temat zapalenia nosa i zatok przynosowych oraz polipów nosa – EPOS 2012. Otorynolaryngologia 2013, 12(2): 60-71
8. Pseudoefedryna. Medycyna Praktyczna; https://indeks.mp.pl/leki/subst.php?id=699&rfbl=1 (data wejścia 21-02-2018)
9. Eskiizmir G et al. A comparative analysis of the decongestive effect of oxymetazoline and xylometazoline in healthy subjects. Eur J Clin Pharmacol. 2011; 67(1): 19-23
10. Chadha S et al. Review of the existing recommendations for essential medicines for ear, nose and throat conditions in adults and children and suggested modifications. World Health Organisation 2012; http://www.who.int/selection_medicines/committees/expert/19/applications... (data wejścia 11-01-2018)
11. Charakterystyka Produktu Leczniczego Otrivin Ipra MAX 11/2015
12. Strona producenta; www.nasic.pl (data wejścia 21-02-2018)
13. Włoch T. Mistrzowie drugiego planu. http://www.kierunekfarmacja.pl/artykul,5556,mistrzowie-drugiego-planu.html (data wejścia 8-03-2018)
14. Klaudel L. Mięta pieprzowa. Panacea 2006; 2(15): 8-10
15. Hypromeloza. Opis profesjonalny. Medycyna Praktyczna; https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=361 (data wejścia 07-03-2018)

nasic®, (0,1 mg + 5,0 mg)/dawkę, nasic® kids, (0,05 mg + 5,0 mg)/dawkę, aerozol do nosa, roztwór. Jedna dawka aerozolu do nosa (0,1 ml roztworu, co odpowiada 0,10 g) zawiera 0,1 mg (w przypadku nasic® kids - 0,05 mg) ksylometazoliny chlorowodorku (Xylometazolini hydrochloridum) i 5,0 mg deksopantenolu (Dexpanthenolum). Substancje pomocnicze, które mają istotne znaczenie dla właściwego stosowania produktu leczniczego: Produkt leczniczy zawiera chlorek benzalkoniowy. Wskazania do stosowania: Produkt leczniczy nasic®, nasic® kids jest wskazany do stosowania w objawowym leczeniu niedrożności przewodów nosowych w przebiegu przeziębienia oraz po przebytej operacji nosa – dla pobudzenia gojenia się błony śluzowej i poprawy drożności nosa. Produkt leczniczy nasic® jest wskazany do stosowania u dorosłych i dzieci w wieku powyżej 6 lat. Produkt leczniczy nasic® kids jest wskazany do stosowania u dzieci w wieku od 2 do 6 lat. Dawkowanie i sposób podawania: nasic®: Dorośli oraz dzieci w wieku powyżej 6 lat: po jednej dawce aerozolu do każdego otworu nosowego, w razie konieczności do trzech razy na dobę, trzymając butelkę pionowo, jednocześnie delikatnie wciągając powietrze nosem. nasic® kids: Dzieci w wieku od 2 do 6 lat: jedna dawka aerozolu do każdego otworu nosowego raz lub dwa razy na dobę (co 8-10 godzin). Nie podawać więcej niż trzy dawki do każdego otworu nosowego na dobę. Dawkowanie zależy od indywidualnej wrażliwości pacjenta i odpowiedzi klinicznej. Produktu leczniczego nasic®, nasic® kids nie należy stosować dłużej niż 7 dni, chyba że na zalecenie lekarza. Należy zawsze zasięgnąć porady lekarza odnośnie okresu podawania leku u dzieci. Powinna nastąpić kilkudniowa przerwa przed ponownym zastosowaniem. Nie należy stosować dawek większych niż zalecane. Produkt leczniczy nasic®/ nasic® kids przeznaczony jest wyłącznie do stosowania donosowego. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na ksylometazolinę, deksopantenol lub na którąkolwiek substancję pomocniczą; suche zapalenie błony śluzowej nosa (rhinitis sicca); po przezklinowym usunięciu przysadki mózgowej lub innych operacjach przebiegających z odsłonięciem opony twardej; u dzieci w wieku poniżej 6 lat (w przypadku nasic®), u dzieci poniżej 2 lat (w przypadku nasic® kids). Produkt zawiera chlorek benzalkoniowy, dlatego nie powinien być stosowany przez osoby ze stwierdzoną nadwrażliwością na tę substancję konserwującą. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania: produkty lecznicze nasic®/ nasic® kids powinny być stosowane tylko po uważnej ocenie korzyści i ryzyka w przypadku: przyjmowania inhibitorów monoaminooksydazy (MAO) lub innych leków, które mogą powodować wzrost ciśnienia tętniczego krwi; zwiększonego ciśnienia wewnątrzgałkowego, szczególnie w przypadku jaskry z wąskim kątem przesączania; ciężkich chorób układu sercowo-naczyniowego (np. choroby niedokrwiennej serca, nadciśnienia); guza chromochłonnego, chorób metabolicznych (nadczynności tarczycy, cukrzycy); nadwrażliwości na substancje sympatykomimetyczne, zastosowanie produktu u osób z taką nadwrażliwością może spowodować bezsenność, zawroty głowy, drżenie, zaburzenia rytmu serca i podwyższenie ciśnienia tętniczego; u pacjentów z porfirią; u pacjentów z rozrostem prostaty. Z powodu niebezpieczeństwa zaniku błony śluzowej nosa stosowanie produktu leczniczego w przewlekłym zapaleniu śluzówki nosa powinno odbywać się jedynie pod nadzorem lekarza. Ze względu na zawartość chlorku benzalkoniowego produkt może powodować podrażnienie błony śluzowej nosa. Długotrwałe stosowanie i stosowanie w dawkach większych niż zalecane leków sympatykomimetycznych zmniejszających przekrwienie może prowadzić do reaktywnego przekrwienia błony śluzowej nosa. Ten efekt „odbicia” prowadzi do zwężenia dróg oddechowych, co powoduje, że pacjent wielokrotnie stosuje produkt, aż jego stosowanie staje się trwałe. Konsekwencją tego jest przewlekły obrzęk (rhinitis medicamentosa), a nawet zanik błony śluzowej nosa (ozena). W łagodniejszych przypadkach może być odpowiednie przerwanie stosowania leku sympatykomimetycznego najpierw w jednym z otworów nosowych, a po ustąpieniu objawów podanie w drugim otworze nosowym w celu utrzymania oddychania w części nosa. Ze względu na ryzyko przeniesienia zakażenia opakowanie leku powinno być stosowane tylko przez jednego pacjenta. Działania niepożądane: W ocenie działań niepożądanych zastosowano następujące kryteria częstości: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1000), bardzo rzadko (< 1/10 000); częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych). Zaburzenia układu nerwowego, bardzo rzadko: pobudzenie, bezsenność, zmęczenie (np. senność, sedacja), ból głowy, halucynacje (szczególnie u dzieci); zaburzenia serca, rzadko: palpitacja, tachykardia, bardzo rzadko: arytmie serca; zaburzenia naczyniowe, rzadko: nadciśnienie; zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia, bardzo rzadko: zwiększony obrzęk błony śluzowej w wyniku osłabienia działania leku, krwawienie z nosa, częstość nieznana: uczucie pieczenia i suchości błony śluzowej nosa, kichanie; zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej, bardzo rzadko drgawki (szczególnie u dzieci); zaburzenia układu immunologicznego, niezbyt często: reakcje nadwrażliwości (np. obrzęk naczynioruchowy, wysypka, świąd). Opracowano na podstawie Charakterystyki Produktu Leczniczego z datą 15.12.2016 r. Podmiot odpowiedzialny: MCM Klosterfrau Healthcare sp. z o.o., ul. Hrubieszowska 2, 01-209 Warszawa, Polska. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu wydane przez URPL nr: 17443 dla nasic® i 17442 dla nasic® kids. Kategoria dostępności: OTC - produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza. Materiał promocyjny przeznaczony dla osób uprawnionych do wystawienia recept i farmaceutów.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą, technikiem farmaceutycznym lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.

Zaloguj się

Polityka prywatności serwisów grupy farmacja.net