Coś na przeziębienie

Coś na przeziębienie…
______________

Oto trzy słowa, które w okresie jesienno-zimowym farmaceuci słyszą zdecydowanie najczęściej. Nie za każdym razem przeziębienie oznacza jednak to samo, dlatego warto dobrze poznać jego etiologię, diagnostykę i sposoby leczenia.

mgr farm. Maria Pieńkowska

Przeziębienie jest jedną z najczęstszych dolegliwości z jaką pacjent trafia do apteki. Nie jest to oddzielna jednostka chorobowa, a jedynie tradycyjna nazwa zbioru objawów nagłego, ale łagodnego w przebiegu nieżytu nosa i gardła. Przeziębienie to częsta dolegliwość występująca w ogólnej populacji, wywoływana przez niezliczoną ilość wirusów. Przeciętnie większość osób przeziębia się od 3 do 12 razy w roku. Wszystko zależy od wieku, a także kondycji pacjenta. Najbardziej podatne na tego typu infekcje są dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Im dziecko starsze, tym liczba epizodów przeziębienia w ciągu roku jest mniejsza. [1,2]

Nie ma jednego typu wirusa odpowiedzialnego za przeziębienie. Wirusy odpowiedzialne za znane wszystkim objawy różnią się właściwościami biochemicznymi, które warunkują ich patogenność i epidemiologię. Spośród setek różnych wirusów głównie 5 typów jest odpowiedzialnych za rozwój zakażenia. Najczęściej, bo aż w 40% przypadków, atakują rhinowirusy, następnie coronawirusy (ok. 20% przypadków), wirusy parainfluenza to około 10% i adenowirusy. [2,5]

Droga zakażenia i objawy

Zakażenie następuje głównie przez kontakt bezpośredni, czyli poprzez przenoszenie wirusa z naszych rąk do nosa, jamy ustnej, oczu. Droga kropelkowa jest mechanizmem wtórnym. Ścieżka ataku wirusa prowadzi następnie do nabłonka nosa i oskrzeli. Tam wirusy przyłączają się do specyficznych receptorów, powodując uszkodzenie komórek rzęskowych. Generuje to uwolnienie mediatorów stanu zapalnego, a to z kolei doprowadza do odczynu zapalnego w tkankach wyściełających jamę nosową. Wzrasta przepuszczalność błon komórkowych komórek rzęskowych, co prowadzi do obrzęku. Pacjent odczuwa te objawy jako katar i zatkany nos. Wydzielina spływająca po tylnej ścianie gardła przenosi wirusy do gardła oraz oskrzeli powodując ból gardła i kaszel. [1]

Kliniczne cechy przeziębienia, dobrze znane wszystkim, rozpoczynają się po okresie inkubacji, trwającym od 1 do 3 dni. Choroba daje o sobie znać bólem gardła, następnie pojawia się katar, stopniowo zwiększający obfitość i powodujący niedrożność nosa. Kolejnym objawem jest kaszel oraz spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Dodatkowo może wystąpić ból głowy, gorączka (poniżej 38,9 °C) oraz złe samopoczucie. Podwyższona temperatura może utrzymywać się około 3 dni, katar oraz ból gardła trwają koło 7 dni, a kaszel nawet do 2-3 tygodni. Średnio przeziębienie trwa zatem około 14 dni lub dłużej. [1,2]

Wizyta u lekarza jest niezbędna, gdy powyższe objawy trwają dłużej niż powinny. Szczególnie istotna jest kontrola lekarska, gdy gorączka trwa powyżej 3 dni, wydzielina z nosa występuje powyżej 10 dni, w kącikach oczu pojawia się ropna wydzielina, w przypadku bólu ucha lub zatok, a także gdy w kolejnym dniu choroby pojawia się ból gardła. [2]

Fazy kataru

Przebieg kataru w przypadku przeziębienia można podzielić na trzy fazy:

Faza naczyniowa – czas trwania ok. 3-5dni. Jest to czas, kiedy wirusy atakują organizm, który uruchamia mechanizmy obronne. Pojawiają się pierwsze objawy infekcji: osłabienie, uczucie zatkanego nosa i wodnisty wyciek, czasami gorączka. Naczynia krwionośne tracą swoją szczelność, a organizm zaczyna się odwadniać.

Faza komórkowa – pojawiają się zmiany struktury śluzu komórkowego, który gęstnieje. Odwodnienie pogłębia się, prowadzi to do pogorszenia samopoczucia, osłabienia i braku sił. Gęstniejąca wydzielina jest trudniejsza do usunięcia i zalega w jamach nosa. W efekcie może być to odczuwane jako ból głowy lub rozpieranie twarzy od wewnątrz. Zatkany nos wymusza oddychanie przez usta, co jeszcze bardziej potęguje odwodnienie, wysuszenie śluzówki gardła, niedrożność ujść zatok, trąbek słuchowych oraz zaburzenia węchu.

Faza trzecia – to wtórne zakażenie bakteryjne. Wydzielina staje się bardziej gęsta, zmienia kolor na zielony, może pojawić się jej nieprzyjemny zapach (ropienie) oraz gorączka. W tej fazie kataru konieczne jest podanie antybiotyku. [5]

Przeziębienie a grypa

Pacjenci odwiedzający aptekę często mylą przeziębienie z grypą. Traktują wręcz te dwa odrębne zagadnienia jako synonimy. Istnieją jednak pewne subtelne różnice objawów, które mogą ułatwić diagnostykę. W praktyce jednak, rozróżnienie obu stanów chorobowych stwarza duży problem. Najistotniejszą cechą są ciężkie powikłania, na które narażony jest pacjent chorujący na grypę. [5]

Objawy Grypa Przeziębienie
Początek objawów Nagły Powolny
Wysoka gorączka Często Rzadko
Bóle głowy, mięśni, stawów Silne Mniej nasilone
Krańcowe wyczerpanie Często Rzadko
Suchy kaszel Często Rzadko
Kichanie Rzadko Często
Powikłania Często Rzadko
Szczepionka Często Rzadko

Sezon grypowy trwa zazwyczaj od grudnia do marca. Przeziębienie natomiast może występować w dowolnym czasie. Ze względu na gwałtowny początek grypy oraz szybko rozwijające się objawy uniemożliwiające normalne funkcjonowanie raczej jest pewne, że do apteki taki pacjent sam nie trafi. Wyśle natomiast kogoś w swoim imieniu. [2]

Leczenie

Leczenie przeziębienia jest objawowe. Najczęściej pacjenci w ramach samoleczenia sięgają po następujące grupy leków: niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki antyhistaminowe I generacji, leki przeciwkaszlowe, leki zmniejszające obrzęk błony śluzowej nosa (np. pseudoefedryna, fenylefryna), witamina C, miejscowe środki anemizujące błonę śluzową nosa, pastylki do ssania. Wiele z tych leków występuje w połączeniach, w preparatach wieloskładnikowych, dzięki czemu pacjent spożywa jedną dawkę leku w postaci tabletki lub saszetki rozpuszczalnej, zamiast kilku tabletek. W Polsce panuje społeczne przekonanie o skuteczności antybiotyków w infekcjach wirusowych, jednak okazuje się, że leczenie objawowe jest wystarczające. [2]

Niesteroidowe leki przeciwzapalne i paracetamol

Główną grupą leków stosowanych w przeziębieniu są niesteroidowe leki przeciwzapalne. Ich zadaniem jest zbicie gorączki, jaka może wystąpić przy przeziębieniu. Ponadto działają także na ból głowy, gardła czy mięśni, które to objawy obniżają znacząco samopoczucie uniemożliwiając normalne funkcjonowanie. Działają również przeciwzapalnie.

Kwas acetylosalicylowy (ASA) stosowany jest w przeziębieniu ze względu na działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz przeciwgorączkowe. Hamuje zarówno COX-1 jak i COX-2 oraz wywiera wpływ na syntezę lipoksyn, które wykazują silne działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie wydzielania cytokin, rozwijających stan zapalny. ASA jest szybko wchłaniany z przewodu pokarmowego. W 1986 roku FDA zaleciła aby nie podawać kwasu acetylosalicylowego dzieciom poniżej 12 roku życia ze względu na prawdopodobny związek ze stosowaniem leku oraz występowaniem zespołu Rey'a. Przy przeziębieniu stosuje się w dawkach 500-1000 mg 3-4 razy na dobę. [4,6]

Ibuprofen również wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Działanie obniżające gorączkę polega na hamowaniu syntezy prostaglandyn na obwodzie. Szybko i dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego. W leczeniu doraźnym stosuje się 200-400 mg co 4 godziny, ale maksymalnie 1200 mg na dobę. [4,6]

Paracetamol wykazuje skuteczne działanie w przypadku gorączki, bólu głowy czy mięśni. Sugeruje się stosowanie 1000 mg/dawkę, co daje lepsze efekty terapeutyczne niż dawka 500 mg stosowana jednorazowo. Dawka maksymalna to 4 g/dobę. Paracetamol stosowany w dawce 1 g wykazuje największe bezpieczeństwo spośród leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych. [3, 6]

Paracetamol dobrze się wchłania po podaniu doustnym, a jego maksymalne stężenie we krwi występuje po 0,5-2 godzinach. Wykazuje działanie przeciwbólowe oraz przeciwgorączkowe, które wynika z hamowania biosyntezy prostaglandyn w ośrodkowym układzie nerwowym, poprzez zahamowanie aktywności cyklooksygenazy kwasu arachidonowego. Wraz ze zmniejszoną ilością prostaglandyn w OUN, spada w nim wrażliwość na działanie kinin i serotoniny, co przekłada się na zmniejszenie wrażliwości na ból. Mniejsza ilość prostaglandyn w podwzgórzu powoduje działanie przeciwgorączkowe. [4]

Leki zmniejszające obrzęk błony śluzowej

W przebiegu przeziębienia często występuje obrzęk błony śluzowej nosa. Wskazane jest wtedy zastosowanie miejscowo lub ogólnie leków działających obkurczająco na naczynia krwionośne błony śluzowej nosa. Przywraca to prawidłową drożność nosa, zatok a także trąbek słuchowych. Zmniejsza to także ryzyko wystąpienia powikłań w postaci zapalenia zatok lub ucha. [5]

Miejscowo stosuje się krople do nosa zawierające w swoim składzie np. ksylometazolinę, oksymetazolinę, nafazolinę. Substancje te obkurczają naczynia krwionośne błony śluzowej nosa, udrożniając go znacznie szybciej niż preparaty doustne. Działają około 2-3 godzin, po czym katar ponownie się nasila. Kolejnym ograniczeniem jest ich czas stosowania, który powinien maksymalnie trwać około 6-7 dni. Związane jest to z ich niekorzystnym działaniem na błonę śluzową, które może doprowadzić nawet do jej zaniku. [5]

Leki antyhistaminowe

Leki antyhistaminowe I generacji raczej nie mają zastosowania w rutynowym leczeniu przeziębienia. Ze względu na swoje działanie sedatywne oraz niekorzystne oddziaływanie na OUN nie zaleca się stosowania u osób pracujących, prowadzących pojazdy, a także uczących się. Przedstawicielem tej generacji jest chlorfeniramina. [2, 6]. Z leków II generacji, pozbawionych większości niekorzystnych działań na OUN, stosuje się np. cetyryznę, w preparatach złożonych.

Leki o działaniu sympatykomimetycznym

Pseudoefedryna działa na receptory α1 na obwodzie oraz β w sercu. Posiada działanie rozszerzające oskrzela. Po podaniu doustnym działa szybko, zmniejszając przekrwienie błony śluzowej nosa. Przenika do OUN, dając ośrodkowe działanie jak amfetamina (nadmierne pobudzenie, bezsenność, niepokój, nerwowość). Zwiększa ciśnienie śródgałkowe (przeciwwskazana w jaskrze). Powoduje przyspieszenie akcji serca, wzrost ciśnienia tętniczego krwi. Lek ten nie jest przeznaczony do długotrwałego stosowania, ponieważ może spowodować przekrwienie błony śluzowej z nawrotem objawów. [2,6]

Fenylefryna działa na receptory α1 w naczyniach, nie wykazuje wpływu na receptory β. Po podaniu doustnym poprzez obkurczenie naczyń tętniczych w śluzówce nosa następuje zniesienie jej obrzęku, udrożnienie nosa i zwiększenie ilości powietrza, które przez nos przepływa. Fenylefryna zwiększa ciśnienie w tętnicach obwodowych, powoduje wzrost ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Prawie wszystkie naczynia tętnicze ulegają skurczowi co doprowadza do zwolnienia akcji serca. Dzięki znikomemu przenikaniu do OUN nie ma wpływu na pracę mózgu i rdzenia przedłużonego. Moc działania obkurczającego naczynia jest porównywalna z pseudoefedryną, jednak pozbawiona jest działań niepożądanych w postaci zaburzeń rytmu serca, osłabienia siły kurczu mięśnia sercowego. Działa dłużej niż pseudoefedryna. [2,6]

Leki przeciwkaszlowe

Leki przeciwkaszlowe stanowią częsty dodatek do wieloskładnikowych preparatów na przeziębienie. Mają zastosowanie w pierwszych dniach infekcji, gdy kaszel jest nieproduktywny oraz w nocy. Stosowane są w celu złagodzenia kaszlu przeziębieniowego, umożliwiają przespanie nocy w kaszlu uporczywym. Najczęściej stosowanymi substancjami jest kodeina i dekstrometorfan.

Kodeina jest pochodną morfiny o ośrodkowym działaniu przeciwkaszlowym. Stosowana jest w uporczywym kaszlu suchym oraz jako lek przeciwbólowy w skojarzeniu z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi lub paracetamolem. Posiada potencjał uzależniający.

Dekstrometorfan również jest pochodną morfiny, jednak pozbawiony jest działania przeciwbólowego oraz uzależniającego. Stosowany jest w kaszlu o różnej etiologii. Działa przeciwkaszlowo. [1,6]

Leki wykrztuśne

Działanie leków wykrztuśnych polega na nasileniu wydzielania płynu w drogach oddechowych. Dodatkowo stymulują ruch rzęsek co przyczynia się do oczyszczania drzewa oskrzelowego. [2] Są szybko wchłaniane z przewodu pokarmowego. Zaleca się stosowanie w ciągu dnia oraz spożywanie większej ilości płynów. Stosowane są około czwartego dnia infekcji, gdy kaszel zmienia się na produktywny. W preparatach złożonych można spotkać gwajafenazynę i terpin.

Gwajafenazyna działa wykrztuśnie poprzez zwiększenie ilości wydzieliny oskrzelowej oraz zmniejszenie jej lepkości. Jej działanie trwa do 4 godzin, zatem może być spożywana w preparatach wieloskładnikowych wieczorem. Terpin powoduje zwiększenie wydzielania śluzu w oskrzelach co powoduje efekt wykrztuśny.[6]

Profilaktyka

Istnieje wiele działań prewencyjnych, które ograniczają ryzyko zachorowania na przeziębienie, a w przypadku wystąpienia choroby łagodzą objawy i przyczyniają się do szybszego zdrowienia. Przede wszystkim odpowiednie nawodnienie organizmu oraz odpowiednia ilość snu. Ponadto - w przypadku małych dzieci - nie dopuszczanie do przegrzania. Przy ubieraniu najmłodszych nie należy sugerować się własnymi odczuciami ciepła i zimna. Równie ważne są spacery na świeżym powietrzu. Ważne, aby pamiętać, że wirusy przeziębienia przekazywane są przez kontakt bezpośredni. [5] Najpierw z wydzieliny z nosa osoby zarażonej, na jej ręce, a następnie na następną osobę. Ryzyko przenoszenia wirusów na dłoniach zmniejsza częste mycie rak w ciepłej wodzie z użyciem mydła oraz odpowiednia higiena nosa, z użyciem chusteczek higienicznych.

[1] Opieka farmaceutyczna - objawy, rozpoznanie i leczenie, Rutter P, Elsevier Urban & Partner, 2006
[2] Przeziębienie, Mrozicka M, Stopiński M, Mik E, Przewodnik lekarza, 6, 9, 20-27 2003
[3] Charakterystyka Produktu leczniczego Coldrex MaxGrip C
[4] Farmakodynamika Janiec W., PZWL, 2008
[5] Współczesne metody leczenia nieżytów nosa, praca poglądowa w ramach specjalizacji aptecznej, Makles M, 2009
[6] Leki współczesnej terapii, Podlewski J, Chwalibogowska-Podlewska A, wydanie XX, 2010

Sprawdź się w teście dotyczącym przeziębienia i zdobądź 2 miękkie punkty edukacyjne.
Szkolenie sponsoruje producent leku Coldrex. Aby rozwiązać test kliknij tutaj: http://mgr.farm/test-przeziebienie

Zaloguj się